Isafbris am alcohol yng Nghymru – beth mae angen i chi ei wybod?

English | Cymraeg

Ar 2 Mawrth 2020, fe welwn ni newid mawr yn rheolau gwerthu alcohol Cymru, gyda chyflwyno isafbris am alcohol. Ond mae llawer o bobl yn ansicr o hyd ynglŷn â beth yw’r mesur, pam mae’n digwydd, a beth fydd ei oblygiadau. Yma, byddwn ni’n ceisio bwrw tipyn o oleuni ar y mater.

Beth yw’r isafbris am alcohol?

Fel mae’r enw yn ei awgrymu, bydd mesur yr isafbris yn gosod pris gwaelodol na fydd neb yn cael gwerthu diod alcoholaidd am lai na hwnnw. Bydd y pris wedi’i seilio ar faint o alcohol sydd ymhob diod, ni waeth os yw’n gwrw, seidr, gwin, gwirod neu unrhyw ddiod alcoholaidd arall. Pum deg ceiniog am bob uned o alcohol fydd yr isafbris yng Nghymru. Deg mililitr (dwy lond llwy de) o alcohol bur yw un uned. Er mwyn dangos sut bydd e’n gweithio, dyma ychydig o enghreifftiau o’r byd go-iawn:

  • Mae peint o gwrw neu seidr arferol yn cynnwys tua 2.5 uned o alcohol, felly ni ellir ei werthu am lai na £1.25 (2.5 x 50c)
  • Mewn potelaid o win mae tua 10 uned o alcohol, felly £5 (10 x 50c) fydd ei phris isaf posibl
  • Mae potelaid o wisgi neu fodca yn cynnwys tua 26 uned, felly fydd hi ddim ar werth o dan £13 (26 x 50c).

Pam mae Llywodraeth Cymru yn gwneud hyn?

Bob blwyddyn yng Nghymru, mae tua 1,500 o bobl yn marw am resymau sy’n ymwneud ag alcohol, sef 1 ymhob 20 marwolaeth. Ar unrhyw adeg, mae tuag 1 ymhob 10 o bobl sy’n aros yn ysbytai Cymru yn ddibynnol ar alcohol. Mae helyntion sy’n deillio o oryfed yn rhoi cryn faich ar y gwasanaeth brys ac ar gynghorau lleol.

Mae swmp o dystiolaeth o bedwar ban byd fod rheoli pris alcohol yn un o’r ffyrdd gorau i wneud i’r rhai sy’n yfed yn drwm yfed llai. Mae’r bobl sy’n yfed yn drymaf yn tueddu i fynd am y diodydd rhataf, ac dyna’r diodydd bydd yr isafbris yn eu targedu.

Sut bydd hyn yn newid prisiau’r diodydd dwi’n eu prynu?

Os ydych chi’n yfed yn gymedrol, fyddwch chi’n sylwi ar bron dim gwahaniaeth wrth siopa – ambell geiniog yma a thraw, o bosib.

‘Seidr gwyn’ – y seidr rhad a chryf sydd ar werthu yn aml mewn poteli plastig mawr – yw’r ddiod bydd ei phris yn codi fwyaf. Bydd prisiau rhai o’r seidrau hyn yn dyblu a rhagor ac mae’n bosibl bydd rhain ohonyn nhw yn diflannu o’r silffoedd mewn mannau. Bydd hi’n llawer mwy anodd hefyd i siopau gynnig gwirodydd ar ddisgownt. Er enghraifft, cewch chi brynu potelaid 750ml o fodca, wisgi neu jin ar hyn o bryd am gyn lleied â £10. Bydd y pris yna’n codi i £13.

Mae’r rhan fwyaf o winoedd poblogaidd eisoes ar werth yn y siopau am fwy na 50c yr uned. Felly, mae’n annhebygol bydd eu prisiau’n newid. Ond bydd prisiau rhai gwinoedd mewn siopau disgownt yn gorfod codi. Mae’r mathau mwyaf poblogaidd o gwrw hefyd ar werth, fel arfer, uwchben lefel yr isafbris pan fyddan nhw ar werth fel caniau unigol neu becynnau bach. Ond pan fydd siopau yn cynnig disgowntiau mawr am brynu sawl slabyn, mae hynny yn aml yn tynnu’r pris i lawr o dan 50c yr uned. Bydd rhai o’r disgowntiau hyn am brynu llawer o gwrw, felly, yn dod i ben.

Mae hi eisoes yn galed ar y tafarndai. Oni fydd hyn yn gwneud pethau’n waeth fyth iddyn nhw?

Mae tafarndai eisoes yn gwerthu eu diodydd am lawer mwy na 50c yr uned. Felly, fydd yr isafbris ddim yn codi prisiau wrth y bar. Er enghraifft, yn ôl rheolau’r isafbris, fydd hi ddim yn bosibl prynu peint o gwrw am lai na £1.25 neu wydraid mawr o win am lai na thua £1.65. Fe welwch chi yn syth nad oes yr un dafarn yn gwerthu diodydd mor rhad â hynny. Yn wir, mae rhai tafarnwyr yn dweud eu bod nhw’n croesawu’r isafbris gan bydd e’n lleihau’r bwlch rhwng prisiau tafarndai a rhai’r siopau.

Oni fydd codi prisiau yn llenwi coffrau’r siopau mawr?

Mae’r rhan fwyaf o’r cwmnïau alcohol a’r siopau mawr wedi bod yn erbyn yr isafbris, sy’n awgrymu eu bod nhw’n poeni bydd e’n bwrw eu proffidi. Mae tystiolaeth o bedwar ban byd yn dangos bod pobl yn prynu llai alcohol wrth i’r pris godi, ac rydyn ni’n hyderus mai dyna fydd yn digwydd yng Nghymru ar ôl 2 Mawrth 2020.

Os daw hi’n glir fod yr isafbris cynyddu elw’r archfarchnadoedd, byddwn ni’n galw am ddefnyddio’r system trethi er mwyn casglu unrhyw arian ychwanegol er mwyn talu am well cymorth i bobl sy’n wynebu problemau alcohol.